What's Up मराठी

विदर्भातील सर्वात अप्रतिम लेणी म्हणून चंद्रपूर जिल्ह्यातील भद्रावतीची विजासन लेणी प्रसिद्ध आहेत. भद्रावतीपासून ३ किमी अंतरावर विजासन नावाच्या टेकडीत ही तीन शैलगृहे कोरली आहेत. प्रसिद्ध पुरातत्वज्ञ कनिंगहॅम यांनी आपल्या भारतीय पुरातत्वीय अहवालात सर्वप्रथम या लेण्यांचा उल्लेख केला आहे. या लेण्या जवळपास २००० वर्ष जुन्या आहेत. विजासन येथील बुद्ध लेणींचा परिसर १० एकर इतका आहे. यामध्ये टेकडी ५ एकर जमिनीवर वसली आहे. भिक्खु सागत नावाच्या स्थवीराच्या निमंत्रणावरुन भगवान बुद्ध याठिकाणी येऊन गेले व येथूनच ते अंब्यतिथ्यकला येथे गेल्याचे इतिहासकार सांगतात. Vijasan Caves, Chandrapur Travel Guide | Vidarbha Buddha Circuit उंच टेकडीच्या मध्यावरती पूर्वाभिमुख असलेल्या या लेण्यांपर्यंत पोहोचण्याकरिता टेकडीवरील एका अरुंद खिंडीतून जावे लागते. येथे उत्तर, पश्चिम आणि दक्षिण दिशेस प्रत्येकी एक याप्रमाणे तीन लेण्या कोरलेल्या आहेत. पूर्व दिशेने लेण्यांमध्ये जाण्यास एक संयुक्त प्रवेश मार्ग आहे. किंचित लालसर अशा वालुकापाषाणात ही लेणी कोरलेली आहेत. या लेणीत एकसारख्या विशाल आसनस्थ अशा तीन बुद्ध प्रतिमा आहेत. Vijas...

पवनी हे भंडारा जिल्ह्यातील महत्वाचे आणि ऐतिहासिक ठिकाण आहे. भंडाऱ्यापासून ४२ किमी अंतरावर ही प्राचीन नगरी वसली आहे. पवनी गावाच्या दक्षिणेला बालसमुद्र नावाचे तळे आहे. या तळ्याच्या दक्षिण काठावर सुमारे ९ मीटर उंचीची टेकडी आहे. या टेकडीवर २० व्या शतकात बांधलेले जगन्नाथाचे देऊळ आहे. या जगन्नाथ टेकडीचे उत्खनन १९६९-७० या दरम्यान करण्यात आले. त्यात एका महास्तुपाचे अवशेष आढळून आले आहेत. उत्खननात प्राचीन विटांचा भव्य गोलाकार स्तूप, अशोककालीन शिलालेख आणि मुचलिंद नाग शिल्प सापडले. सध्या या स्तूपावर जगन्नाथ मंदिर असून, याला विदर्भातील प्राचीन बौद्ध वारसा म्हणून ओळखले जाते. उत्खननातील पुराव्यानुसार मूळ स्तूप अशोकपूर्व काळात इ.स. पूर्व तिसऱ्या शतकापूर्वी बांधण्यात आला होता. त्यानंतर शुंग काळात इ.स. पूर्व दुसऱ्या शतकात या स्तुपाचे विस्तृतीकरण झाल्याचे निदर्शनास आले. शुंग काळात या विस्तारित स्तुपाभोवती दगडी कठडा प्रदक्षिणापथ आणि चार दिशांना प्रवेशद्वारे बांधण्यात आली. मौर्यपूर्व काळात बांधण्यात आलेला हा स्तूप गोलाकार होता. त्याचा व्यास ३८.२० मीटर होता. स्तुपाचा पाया खचू नये यासाठी बांधकामात ठिकठिकाणी ...

Temples of Maharashtra Series  मंगेशी गावाची ओळख | Mangeshi Village Introduction Mangeshi Temple मंगेशी मंदिर परिसरातील मंगेशी हे गाव गोव्याच्या सांस्कृतिक परंपरेत अत्यंत महत्त्वाचं स्थान राखून आहे. हिरवाईने नटलेला परिसर, पारंपरिक घरं, शांत रस्ते आणि मंदिराभोवतीची निवांतता यामुळे हे गाव पाहताना गोव्याचा एक वेगळाच चेहरा समोर येतो. हे गाव केवळ धार्मिक स्थळ म्हणूनच नव्हे, तर भारतीय संगीतविश्वाशी जोडलेल्या मोठ्या वारशामुळेही विशेष ओळखलं जातं. Mangeshi Temple | Temples of Maharashtra मंगेशकर घराण्याचं मूळ गाव | Mangeshkar Family Roots भारतीय संगीतविश्वाला अमूल्य योगदान देणाऱ्या लता मंगेशकर, आशा भोसले आणि दीनानाथ मंगेशकर यांचं मूळ या गावाशी जोडलेलं आहे. मंगेशकर घराण्याचं आडनाव या गावाशी निगडित असल्याचं मानलं जातं. गावातील मंदिरपरंपरा, भजन, धार्मिक वातावरण आणि सांगीतिक संस्कार यांचा या कुटुंबाच्या पुढील पिढ्यांवर खोल परिणाम झाला, अशी परंपरागत धारणा आहे. येथे काय अनुभवता येतं? | What to Experience in Mangeshi Village या गावातील मुख्य आकर्षण म्हणजे मंगेशी मंदिर. पांढऱ्या रंगातील मंद...

सा तवाहन वाकाटक काळात नागार्जुन हे महान बौद्ध तत्वज्ञ, शास्त्रज्ञ आणि महापंडित होते. ते महायान पंथाचे संस्थापक होते. त्यांनी रामटेक - मनसर जवळील एका टेकडीवर वास्तव्य केले. या नागार्जुन टेकडी परिसरात गुफा व अनेक प्राचिन अवशेष आढळून आले आहेत. हा संपूर्ण परिसर आयुर्वेदाचार्य नागार्जुन यांची कर्मभूमी होता. Historical Significance of Nagarjuna नागार्जुन टेकडीसमोर एक मोठा बौद्ध विहार आहे. या विहारात गौतम बुद्धांसोबतच नागार्जुनांचीही मूर्ती आहे. केवळ देशातीलच नव्हे तर विदेशातील बौद्ध धर्माचे अभ्यासक या ठिकाणी अवश्य भेट देतात. इतिहासकारांच्या सांगण्यानुसार हर्षवर्धन राजाच्या काळात चीनचे बौद्ध प्रवासी ह्युएनत्संग यांनी रामटेकच्या आचार्य नागार्जुन यांचा आवर्जुन उल्लेख केला होता. चीन, तिबेट आणि मंगोलियाच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक क्षेत्रात नागार्जुन यांच्या कार्याला अमूल्य स्थान आहे. शून्यवादाचा सिद्धांत त्यांनीच मांडला होता. जपानमधील एका अध्ययन संस्थेत केवळ नागार्जुन यांच्या ग्रंथ संपदेवर संशोधन केल्या जाते. The Palace Complex of the Vakataka Dynasty विदर्भाचे कुलभुषण असलेल्या नागार्जुनांचा जन्म...

ना गपूरपासून सुमारे २० किमी अंतरावर फेटरीजवळ असलेल्या शांतीवन, चिंचोली (काटोल रोड) येथील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संग्रहालय आणि बुद्ध विहार हे भारतीय बौद्ध परिषद, नागपूर द्वारे संचालित एक प्रमुख स्मारक आहे. हे ठिकाण बाबासाहेबांच्या जीवनावरील दुर्मिळ छायाचित्रे, वस्तू आणि विचारांचे केंद्र आहे. येथे बौद्ध वास्तुकलेवर आधारित आणि अजिंठा स्तंभांचा समावेश असलेली भव्य ३ मजली इमारत, बुद्ध कमानी आणि विपश्यना केंद्रासह निसर्गरम्य परिसर आहे, जो अभ्यासासाठी आणि शांततेसाठी उत्तम आहे. बाबासाहेबांचे कपडे, त्यांची पुस्तके, टाईपरायटर आदी वस्तू येथे बघायला मिळतात. भगवान बुद्धाची मूर्ती देखील याठिकाणी स्थापित करण्यात आली आहे. पारंपारिक बुद्धिस्ट वास्तूरचना असलेले हे ठिकाण पर्यटकांना आकर्षित करते. बाबासाहेबांच्या स्मृतीशी संबंधित वास्तू असल्याने त्याला मोठे महत्त्व प्राप्त झाले आहे. हा प्रकल्प महा-उपासक वामनरावजी गोडबोले यांच्या अथक परिश्रमाचे आणि भक्तीचे फळ आहे, ज्यांनी शांतिवनच्या विकासासाठी आपल्या शेवटच्या श्वासापर्यंत कार्य केले. शांतीवन चिंचोली | Shantivan Chincholi | Vidarbha Buddha Circuit विमानतळ, र...

भा रतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती, यानिमित्त देशभरातून असंख्य भाविक त्यांना अभिवादन करण्यासाठी नागपुरातील दीक्षाभूमीवर येत असतात. डॉ. बाबासाहेबांच्या धम्मचक्रातून निर्माण झालेली ही दीक्षाभूमी म्हणजे केवळ एक पर्यटन स्थळ नव्हेतर मानवाने निर्दोष जीवन कसे जगावे याची ती पथदर्शक आहे. मानवाच्या जगण्याचे अधिष्ठान असणारी ही भूमी स्वातंत्र्य, समता, न्याय, बंधुतेबरोबरच प्रज्ञा, शील करुणा आणि मैत्रीचा आनंद चाखायला देणारी रम्य बाग आहे. राज्यघटनेचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब यांनी आपल्या विचारांनी ती फुलवलेली आहे. या भूमीतून मानवाची जीवनाची व जगण्याची ऊर्मी आणि अखंड उर्जेचा झरा कायम वाहात असतो. १४ ऑक्टोबर १९५६ च्या ऐतिहासिक धम्मदीक्षेपूर्वी पडिक असलेली ही जागा निव्वळ खाचखळणे, दगडधोंडे, लहानमोठी झाडेझुडपे आणि गवताचे रान होती. परंतु डॉ. बाबासाहेबांच्या धम्मदीक्षेनंतर ही भूमी विचारांचे उर्जास्रोत बनली. भारतीय संविधानानंतरच्या काळात दीक्षाभूमीचा उदय झाला आणि संपूर्ण भारतीय समाजाला नव्या विचारांचे, नव्या प्रेरणेचे, नव्या नैतिक मूल्यांचे पाठबळ मिळत गेले. यातूनच पुढे या देशात नव्या सांस्कृतिक व प्रबोधनवाद...

आरोग्यदायी पर्यटन म्हणजे काय? | What is Wellness Travel? आजच्या धावपळीच्या जीवनात प्रवास म्हणजे केवळ ठिकाणं पाहणं एवढ्यावर मर्यादित राहिलेलं नाही. शरीर, मन आणि विचारांना शांतता देणारा प्रवास म्हणजे आरोग्यदायी पर्यटन . अशा प्रवासात निसर्गाच्या सान्निध्यात वेळ घालवणे, शांत चालणे, ध्यान, पक्ष्यांचे आवाज ऐकणे आणि स्वतःकडे परत वळणे याला महत्त्व असते. 🌿यामध्ये मोठ्या खर्चाची किंवा ऐषआरामी ठिकाणांची गरज नसते. एखादं जंगल, डोंगर, तलाव किंवा निवांत धार्मिक परिसरही आरोग्यदायी प्रवासाचा भाग होऊ शकतो. Wellness Travel near Nagpur, Vidarbha नागपूरजवळ निसर्गातले शांत पर्याय | Natural Weekend Getaways near Nagpur नागपूरच्या आसपास अशा प्रवासासाठी अनेक उत्तम नैसर्गिक पर्याय आहेत.  1.  Pench National Park (पेंच नॅशनल पार्क)   येथे सकाळच्या जंगलफेरीत झाडांची सावली, पक्ष्यांचे आवाज आणि शांत वातावरण मन स्थिर करतं. 2.  Tadoba Andhari Tiger Reserve येथे जंगलातील मुक्काम आणि सकाळ-संध्याकाळची सफर हा स्वतःशी संवाद साधण्याचा वेगळा अनुभव ठरतो. ITC Resort :  Tadoba Andhari Tiger Reserve ...

विदर्भ म्हटलं की जंगलं, किल्ले किंवा वाघांची सफर आठवते. पण या भूमीत अजून एक शांत, दुर्लक्षित खजिना दडलेला आहे — बौद्ध वारसा . मौर्य काळापासून ते वाकाटक काळापर्यंत विदर्भात बौद्ध धर्माचा प्रभाव मोठ्या प्रमाणावर होता. व्यापारी मार्ग, राजाश्रय आणि निसर्गसंपन्न प्रदेश यामुळे येथे अनेक स्तूप, विहार आणि गुंफा निर्माण झाल्या. विदर्भातील बौद्ध सर्कीटमध्ये आहे तरी काय? | What is Buddha Circuit? इ.स.च्या पहिल्या-दुसऱ्या शतकात विदर्भातील रामटेक, मनसर, भद्रावती, भोन, अडम, मुलचेरा, पातुर, सालबर्डी, पवनी, मांढळ आदी परिसरात बौद्ध धर्मीयांची संख्या मोठ्या प्रमाणात होती. हे सर्व हीनयान पंथाशी संबंधित होते. सातवाहन काळात विदर्भात बौद्ध धर्माचा प्रसार मोठ्या प्रमाणात होता. गुप्त-वाकाटक काळात बौद्ध धर्माच्या महायान पंथाचा जोर होता. त्याची चिन्हे या भागात दिसून येतात. Vidarbha Buddhist Circuit पवनी, अडम, मनसर, भोन आदी ठिकाणी झालेल्या उत्खननात इ.स. पूर्व ४ थ्या व तिसऱ्या शतकापासून ते सातवाहन वाकाटक काळापर्यंत अस्तित्वात असलेल्या स्तुपांचे अवशेष सापडले आहेत. तसेच सालबर्डी गुफा, विजासन लेणी, पातुरची लेणी इत्य...

सफ़रनामा प्रवाशांच्या वाटा | Travellers of the World in Marathi कोण होते जेम्स वेल्स? | Who Was James Wales मराठा इतिहासाशी जोडले गेलेले परदेशी कलाकार म्हणताना James Wales यांचं नाव विशेष महत्त्वाचं आहे. स्कॉटलंडमधून भारतात आलेले जेम्स वेल्स हे चित्रकार होते आणि त्यांनी अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात पुण्यात काही काळ वास्तव्य केलं. त्या काळातील पुणे हे पेशवाईचं सांस्कृतिक आणि राजकीय केंद्र होतं. जेम्स वेल्स यांनी पुण्यातील दरबार, सरदार, पोशाख आणि वास्तू यांचं बारकाईने निरीक्षण केलं. विशेषतः त्यांनी Nana Fadnavis आणि Madhavrao II यांची चित्रं तयार केली, जी आज ऐतिहासिक दस्तऐवज म्हणून महत्त्वाची मानली जातात. Peshwa Madhav Rao and Nana Fadnis Painting by James Wells शनिवारवाडा आणि दरबार | Visual Record of Peshwa Era Shaniwar Wada परिसरातील पेशवाई जीवनशैली त्याच्या चित्रांमधून दिसते. त्या काळातील पोशाख, आसनव्यवस्था आणि दरबारातील वातावरण याचं दृश्य रूप त्याने जतन केलं. Mehendale by James Wells मराठा इतिहासात जेम्स वेल्सचं योगदान विशेष आहे कारण त्याने शब्दांपेक्षा प्रतिमा दिल्या. आज पे...

महाराष्ट्रातील मंदिरे | Temples in Maharashtra Series नुकताच मार्च महिन्यात शिवाजी विद्यापीठ कोल्हापूर येथे भेट देण्याचा योग आला आणि त्यानिमित्ताने ज्योतिबा देवस्थान कोल्हापूर वाडी रत्नागिरीलाही जाण्याचे भाग्य लाभले. या डोंगराचा रस्ता अतिशय उत्तम असून आम्ही अर्टिगा या गाडीने डोंगरावर जायला निघालो. जातांना आम्हाला रस्त्याच्या दोन्ही बाजूला निसर्गाची उत्तम कलाकृती आढळून येत होती, त्याचप्रमाणे रंगीबेरंगी रेग्यांमधून भाविक देवस्थानाकडे जात होते आणि काही ठिकाणी भाविक मुक्कामही करताना दिसले.आमच्या सोबत असलेले गाडी चालक दादा आम्हांला मंदिराची माहिती पण देत होते.चैत्र पौर्णिमा नुकतीच आटोपली होती आणि रविवार होता त्यामुळे मनात शंका होती की देवळात नक्कीच प्रचंड गर्दी असेल. परंतु आम्ही सकाळी सव्वासहालाच कोल्हापुरहून वाडी रत्नागिरीला निघालो आणि सात पर्यंत पोहोचलो सुद्धा.त्यामुळे आम्हाला थोडी कमी गर्दी मिळाली. त्यानंतर काही वेळाने तिथे भाविकांची गर्दी झालेली आढळून आली. दर्शनाच्या रांगेत लागलो असताना भाविकांचे मंदिराभोवती संपूर्ण लोटांगण घालून नवस फेडणे चालू होते, नुकतेच लग्न झालेली जोडपी आशीर...

विदर्भातील प्रसिद्ध जैन तीर्थक्षेत्र | Famous Jain Temple in Vidarbha विदर्भातील सर्वात प्रसिद्ध जैन तीर्थक्षेत्रांपैकी एक म्हणजे Muktagiri . अमरावती जिल्ह्यातील सातपुडा पर्वतरांगांच्या कुशीत वसलेलं हे ठिकाण धार्मिकतेसोबतच निसर्गरम्य पर्यटनासाठीही ओळखलं जातं. डोंगर उतारावर एकामागून एक उभारलेली मंदिरे आणि मधून वाहणारा धबधबा यामुळे मुक्तागिरीचा अनुभव वेगळाच वाटतो. येथील शांतता आणि नैसर्गिक रचना पाहता हे केवळ तीर्थक्षेत्र नाही तर विदर्भातील एक अद्वितीय spiritual travel destination मानलं जातं. Muktagiri Jain Temple इतिहास आणि मंदिरांची वैशिष्ट्ये | History and Temple Architecture मुक्तागिरीत एकूण ५२ जैन मंदिरे असल्याचं सांगितलं जातं. ही मंदिरे विविध उंचीवर पसरलेली असून डोंगरावर चढत जाताना प्रत्येक मंदिर वेगळा अनुभव देते. येथे प्रामुख्याने दिगंबर जैन परंपरेची मंदिरे आहेत. या मंदिरांची स्थापत्यशैली साधी असली तरी परिसरामुळे त्यांचं सौंदर्य अधिक उठून दिसतं. पांढऱ्या रंगातील मंदिरसमूह आणि हिरव्यागार डोंगररांगा यामुळे दृश्य अत्यंत आकर्षक दिसतं. Muktagiri Jain Temple प्रवासाचा अनुभव | Trave...

सफ़रनामा प्रवाशांच्या वाटा | Travellers of the World in Marathi कोण होते इब्न बतूता? | Who Was Ibn Battuta in Marathi जगभर फिरून अनुभव लिहून ठेवणाऱ्या मध्ययुगीन प्रवाशांमध्ये इब्न बतूता यांचं नाव अत्यंत मानाचं आहे. त्यांचा जन्म 1304 साली मोरोक्कोतील टांजिअर येथे झाला. ते इस्लामिक कायद्याचे अभ्यासक होते, पण त्यांच्या आयुष्याला खरी ओळख मिळाली ती त्यांच्या अखंड प्रवासामुळे. हज यात्रेसाठी घराबाहेर पडलेला हा तरुण पुढे अनेक खंडांमध्ये फिरला. त्यांनी कुठे कुठे प्रवास केला? | Ibn Battuta Travels in Marathi इब्न बतूताचा प्रवास जवळपास तीस वर्षे चालला. उत्तर आफ्रिका, इजिप्त, अरब देश, पर्शिया, मध्य आशिया, भारत, मालदीव, श्रीलंका आणि चीनपर्यंत त्यांनी प्रवास केला. त्या काळात जहाज, उंट, घोडे आणि पायी अशा विविध मार्गांनी त्यांनी हजारो किलोमीटरचा प्रवास केला. त्यांच्या प्रत्येक प्रवासात स्थानिक समाजजीवन, बाजारपेठा, राजकारण आणि धार्मिक परंपरा समजून घेण्याचा प्रयत्न दिसतो. म्हणूनच त्यांचे लेखन आज इतिहासासाठी महत्त्वाचे मानले जाते. Ibn Batuta भारतातील महत्त्वाची ठिकाणे | Important Places He Visited in Indi...

पुणे जिल्ह्यातील राजगुरूनगर हे गाव भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील एक महत्त्वाचं स्मरणस्थान मानलं जातं. पूर्वी ‘खेड’ या नावाने ओळखलं जाणारं हे ठिकाण पुढे क्रांतिकारक शिवराम हरी राजगुरू यांच्या स्मरणार्थ राजगुरूनगर म्हणून ओळखलं जाऊ लागलं. राजगुरूंचा जन्म २४ ऑगस्ट १९०८ रोजी याच गावात झाला. Rajguru, Bhagat Singh, Sukhdev  अत्यंत कमी वयात त्यांनी स्वातंत्र्यलढ्यात उडी घेतली आणि पुढे भगतसिंग व सुखदेव यांच्यासोबत ब्रिटिशांविरोधातील क्रांतिकारक कारवायांमध्ये सक्रिय सहभाग घेतला. लाहोर कट प्रकरणानंतर २३ मार्च १९३१ रोजी त्यांना फाशी देण्यात आली. त्यामुळे राजगुरूनगर हे केवळ एक गाव नसून भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील एका तेजस्वी अध्यायाची साक्ष देणारं ठिकाण आहे. Shaheed Diwas - Rajguru, Bhagat Singh, Sukhdev पाहण्यासारखी ठिकाणे | Places to Visit in Rajgurunagar राजगुरूनगरमधील सर्वात महत्त्वाचं आकर्षण म्हणजे राजगुरूंचं जन्मस्थान आणि स्मारक. जुन्या वाड्याच्या स्वरूपात जपलेलं हे ठिकाण आजही त्या काळाची आठवण करून देतं. येथे राजगुरूंच्या जीवनाशी संबंधित छायाचित्रं, माहितीफलक आणि काही स्मृतिचिन्हं पाहाय...

विदर्भ अष्टविनायक | Vidarbha Ashtavinayak Yatra Guide वि दर्भाच्या अष्टविनायकातील पहिला समजला जातो, तो नागपूरचा टेकडी गणेश. नागपूरकरांचे हे आराध्य दैवत आहे. रेल्वे स्थानकाला लागून सीतबर्डी टेकडीवर हे गणेशाचे मंदिर आहे. त्यामुळे या गणेशाचे नाव ‘टेकडी गणेश’ असे रूढ झाले. भोसले राजे आणि ब्रिटिशांची लढाई ज्या ठिकाणी झाली, त्याच ठिकाणी हे गणपतीचे मंदिर आहे. सुरुवातीला मंदिर छोटेसे होते, आता त्याचा विकास झाला आहे. मंदिराचे मुख्य प्रवेशद्वार पूर्वेला असले, तरी मूर्ती उत्तराभिमुख आहे. गणपतीच्या मूर्तीच्या पाठीमागील भिंतीला लागून एक शिवलिंग आहे. येथील वैशिष्ट्य म्हणजे शिवलिंगाच्या ठिकाणी नंदी बसवलेला दिसतो. असे सांगतले जाते की, १८६६ मध्ये येथील टेकडी फोडून रेल्वे रूळ टाकण्याचे काम सुरू होते. त्यावेळी खोदकाम करताना कामगारांना गणेशाची शेंदूरचर्चित मूर्ती सापडली. कामगारांना ही मूर्ती दिसली त्यावेळी अचानक आकाश भरून आले व विजांचा कडकडाट सुरू झाला. कामगारांनी तेथून मूर्ती काढून एका पिंपळाच्या झाडाखाली तिची प्राणप्रतिष्ठापना केली. तेव्हापासून या मूर्तीची पूजाअर्चा सुरू आहे. १८६५ मधील नागपूरच्या नकाशात...